Nieuws
IJskoud Steengoed
Hoe ijskoud steengoed een beleving wordt.
In het IJstijdenmuseum, op het terrein van de botanische tuinen van de Kruidhof, in Buitenpost, is tot medio oktober 2026 een tijdelijke tentoonstelling genaamd : “IJskoud & steengoed” te zien.
Het laat de bezoekers zien dat tijdens de Saale-ijstijd Noord-Nederland bedekt was met een gigantische ijslaag van honderden meter, tot wel meer dan een kilometer, dik.
Die enorme massa landijs, afkomstig uit Scandinavië en Finland, drukte en schuurde het landschap diep uit. Dalen ontstonden, grondlagen werden opgestuwd en een dikke keileemlaag bleef achter. In deze bodemlaag bevinden zich talloze kleine en grote zwerfstenen die duizenden jaren geleden door het ijs werden meegevoerd en achtergelaten in Noord-Nederland.
De tentoonstelling laat zien waar deze stenen oorspronkelijk vandaan komen en hoe zij tijdens de ijstijden hier terechtkwamen. Daarnaast ontdekken bezoekers hoe stenen ontstaan, welke soorten er zijn en welke verhalen, sagen en mythes door de eeuwen heen rondom stenen zijn ontstaan.
Ook is in het IJstijdenmuseum een indrukwekkende collectie zwerfstenen te bewonderen die in de regio zijn gevonden. Daarmee biedt “IJskoud & Steengoed” niet alleen een blik op de geologische geschiedenis van Noord‑Europa, maar ook op de culturele betekenis die stenen voor mensen hebben gehad.
Bodemvondstendag in Buitenpost
Zaterdag 9 mei was het traditioneel Bodemvondstendag in het IJstijdenmuseum. Deze dag is voor veel detectoramateurs dé gelegenheid om hun vondsten te laten zien, te laten onderzoeken en te laten registreren.
In Buitenpost werden afgelopen zaterdag voornamelijk vondsten uit het Friese terpen- en Groningse wierdengebied getoond. Munten, gewichten en andere zaken laten zien dat er gewogen en gehandeld werd en met welke streken er contacten waren. Het is daarom belangrijk voor de geschiedschrijving dat al die vondsten geregistreerd worden. Ook bezoekers die hun eigen vondsten lieten determineren kregen soms een bijzonder verhaal te horen.
Topstuk
Ook dit jaar was er weer een topstuk te bewonderen. In 2023 vond Erwin de Jong in het Friese terpengebied een bronzen beeldje van bijna 15 cm hoog uitbeeldend een sfinx met menselijke en dierlijke kenmerken. In dit geval het lijf van een leeuw en het hoofd van een vrouw met openslaande vleugels aan haar schouders. Bijna zeker van Romeinse herkomst. Wat deze bronzen sfinx voor de Romeinen betekende is bekend, maar over de betekenis van dit beeldje voor de friezen en hoe het hier in de Friese terpaarde terecht heeft kunnen komen is verder onderzoek nodig. Doordat het beeldje lange tijd in de grond heeft gelegen was het nogal aangetast. In 2025 is het gerestaureerd en nu weer in volle glorie in Buitenpost aan het publiek getoond.
Verre Reizen
Detectoramateur Sjoerd Kloosterman organisator van deze dag met Wieger Vellinga en de andere vrijwilligers van het IJstijdenmuseum en de Kruidhof is blij met de komst van al die tientallen amateurs naar Buitenpost. Een tweetal hobbyisten onderneemt zelf elk jaar de verre reis uit Vlissingen.
Grutte Pier
Voor de liefhebber van geschiedenis en spannende verhalen werd op een geheime plek in de tuin van de Kruidhof verschillende keren het verhaal van Grutte Pier uit Kimswerd voor het voetlicht gebracht door een verre, verre achterneef. Het optillen, laat staan het zwaaien van het beroemde zwaard (6.2 kg) van Grutte Pier bleek voor kinderen en zelfs voor volwassenen een hele opgaaf.
Schenking benen naald
Begin augustus 2024 ontving ons museum als schenking een benen naald. Dus gemaakt van een stuk bot. Volgens de schenker is deze naald in 1962 gevonden door zijn vader, amateur-archeoloog en ‘stientsjesiker’ bij de al eerder afgegraven terp van Tritzum (buurtschap nabij het dorp Tzum). In de periode 1959-1961 heeft deze afgraving plaatsgevonden onder archeologisch toezicht van professor Waterbolk*. Gebruiksvoorwerpen uit de terpentijd is niet de specialiteit van ons museum. Over het mogelijk gebruik, het soort been en de verdere archeologische achtergrond van deze benen naald zullen we te rade gaan bij het Archeologisch Steunpunt ‘Terp Hogebeintum’. Zie ook foto.
*Professor Waterbolk was van 1954 – 1987 hoogleraar Prehistorie en Germaanse archeologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en speelde ook een belangrijke rol in de kwestie Tjerk Vermaning. In ons museum is een aparte vitrine gewijd aan deze kwestie rond de publicatie van het boek ‘Valsheid in gesteente’.
De lange reis van een prehistorische inktvis
De familie De Groot uit Feanwâlden vond enkele jaren geleden een aparte steen met fossielen van de prehistorische voorlopers van onze huidige inktvissen. Deze bijzondere steen met fossielen is in aanwezigheid van de vinders op dinsdag 9 april onthuld en heeft nu een prominente plek gekregen in het IJstijdenmuseum te Buitenpost.
Bij de boerderij van een familielid nabij Jorwerd vond de familie De Groot uit Feanwâlden enkele jaren geleden een aparte steen van een flink formaat. Een poos later de bijpassende andere helft. Deze bijzondere vondst werd als schenking aan het IJstijdenmuseum uit Buitenpost aangeboden.
Uit onderzoek door deskundigen van het museum bleek dat het ging om een kalksteen met ingekapseld fossielen van de prehistorische voorlopers van onze huidige inktvissen. Bijna 460 miljoen jaar geleden werd een kalklaag (met de prehistorische inktvissen) gevormd in een tropische zee ter hoogte van Afrika. Dat gebied heeft zich met enkele millimeters per jaar verplaatst naar de gebieden waar we ze nu als vaste rots vinden, namelijk op het eiland Öland in Zuid-Zweden. Gedeelten ervan zijn als zwerfstenen in de Saale IJstijd in ons land en dus ook in Fryslân terechtgekomen. Het laatste stukje van de reis naar het het IJstijdenmuseum in Buitenpost ging per auto.
Klaas de Haan heeft de in de kalksteen verborgen inktvisfossielen uitgeprepareerd en Peter Hofstee heeft gezorgd voor een deskundige uitleg bij de steen. Dit bijzondere fossiel is in aanwezigheid van de vinders op dinsdag 9 april onthuld en heeft nu een prominente plek gekregen in het IJstijdenmuseum.