Niet alledaagse vondst determinatie ochtend

Tijdens de determinatie-ochtend van veertien oktober in het IJstijdenmuseum kregen wij als team een toch wel bijzonder – een niet alledaags vuurstenen voorwerp onder ogen.
Mevr.Porsius bij Hardegarijp vond het object tijdens werkzaamheden in haar tuin.
Het vuurstenen artefact meet ongeveer 8,5 à 9 cm en is gemaakt van grijze vuursteen met nog enkele cortexresten zichtbaar. De vorm van het artefact doet sterk denken aan een vuurstenen sikkeltje maar is qua afmetingen uiteraard aan de kleine kant om als sikkel dienst te doen.
De steile retouchering doet vermoeden dat het werktuig te dateren valt in de Federmessercultuur. Enige overeenkomsten met een spits uit die periode -een zgn. Tjongerspits- is ook opvallend. Nu is het werktuig voor een dergelijke spits echter weer aan de grote kant.
Na verder onderzoek van het stuk is gebleken dat het hier om een zgn. bikkel of pic gaat. Bikkels-pics (spreek uit: pieks) of vuurmakers zijn artefacten waar men voor een gedeelte nog blijft gissen waar deze precies voor zijn gebruikt. Deze artefacten verschijnen in het Mesolithicum ten tonele maar komen in het Neolithicum ook nog voor –  o.a. zijn ze aangetroffen in de hunebedden en op nederzettingsterreinen van de Trechterbekercultuur.
De vorm van (voor het gemak noemen we ze nu maar even Bikkel) een Bikkel is meestal staafvormig en zoals we kunnen zien bij dit exemplaar komen vormen voor met een min of meer driehoekige dwarsdoorsnede. Bikkels komen meestal voor met afrondingen aan één of beide zijden. Bij bikkels met afrondingen aan beide zijden heeft gebruikssporen-onderzoek opgeleverd dat deze zeker als vuurmaker zijn gebruikt.
Er zijn verschillende manieren om met vuurstenen voorwerpen vuur te maken. Een methode die al in de Steentijd werd gebruikt is om een vuurstenen voorwerp langs een stuk markasiet te schrapen zodat er vonken ontstaan. De vonken die op deze manier ontstaan waren niet erg groot en om deze reden werden vaak stukjes tondelzwam gebruikt om het materiaal te laten gloeien en zo kon d.m.v. blazen gemakkelijk een vuur gemaakt worden.
Stukjes tondelzwam werden ook in de gordeltas van de beroemde ijsmummie Ötzi aangetroffen. De pyrietkristallen die aan de stukjes tondelzwam kleefden vormden het bewijs dat deze man een vuurslag bij zich had.
Verdere toepassingen van Bikkels kunnen zijn: het gebruik als drukinstrument voor het aanbrengen van fijne retouchering, ook wel retouchoir genoemd en het gebruik als boor en/of ruimer.
Met het gebruik als vuurmaker zou men zich wellicht kunnen afvragen waarom deze artefacten dan niet veel meer gevonden worden. Dit heeft te maken met het feit dat fragmenten van grotere objecten zoals bijlen en dolken maar ook klingen veelvuldig werden gebruikt als vuurmaker.
(bron: vuurstenen werktuigen (technologie op het scherpst van de snede) Jaap Beuker)

Bikkel of Pic

Reacties zijn gesloten.